Familiale bedrijfsopvolging

Bedrijfsopvolging: 3 objectieve criteria voor een geslaagde familiale overdracht

03 oktober 2017 - Kevin Deglin

Een familiale bedrijfsopvolging is een complex proces. Zo moet er steeds gezocht worden naar een scenario waarbij de overname financieel haalbaar is voor de kandidaat-opvolger(s), fiscaal geoptimaliseerd met juridisch sluitende overeenkomsten en in orde volgens de spelregels van het erfrecht. Een laatste belangrijke aspect is de bewaring van de familiale vrede en het zoeken naar een gemeenschappelijk gedragen oplossing waarbij alle partijen zich comfortabel voelen.

1. Geschikte bedrijfsopvolging

Er bestaat steeds een spanningsveld tussen de twee rollen die mogelijke kandidaat-opvolgers spelen: deze van kind-opvolger en deze van zoon/dochter. Meer dan eens zien we dat er heel wat emotionaliteit bij een dergelijke bedrijfsopvolging komt kijken. Het is dan ook kwestie om met een objectieve en neutrale bril naar een bedrijfsopvolging binnen de familie te zien.  Het wil namelijk niet automatisch zeggen dat wanneer een kind geïnteresseerd is om de zaak verder te zetten, hij/zij ook de beste keuze is.  Vaak zien we ook dat er binnen familieverband niet altijd rechtuit kan gepraat worden hierover.

Kinderen zijn soms te voorzichtig en durven vaak niet toegeven aan ma/pa dat zij eigenlijk geen interesse hebben om de zaak effectief verder te zetten, en al zeker niet wanneer er door de jaren heen al een bepaald verwachtingspatroon hieromtrent is ontstaan. Anderzijds zien we vaak dezelfde problemen terugkeren waarbij ouders niet rechtuit durven zeggen aan hun kind dat actief is in de zaak dat hij/zij eigenlijk niet de meest capabele of geschikte kandidaat is in hun ogen.

Nochtans is een onderscheid maken tussen emotionele en zakelijke aspecten van cruciaal belang.  Finaal gezien wint niemand met een niet geschikte opvolger te kiezen want dit wreekt zich later sowieso. De onderneming is vaak ook het spreekwoordelijke appeltje voor de dorst van de overdragers.  Hier moet dan ook met de nodige omzichtigheid mee omgesprongen worden.

2. Gelijke behandeling

Eens de knoop doorgehakt is dat er geschikte familiale bedrijfsopvolging is, moet er uiteraard voor een gelijke behandeling van alle kinderen gezorgd worden, kinderen-opvolgers en kinderen-niet opvolgers.  Een objectieve waardebepaling van de onderneming door een onafhankelijke specialist is dan ook steeds stap één. In principe zou de prijs waaraan de aandelen verkocht worden aan de opvolger gelijk moeten zijn aan de prijs wanneer men de zaak aan derden zou verkopen.

Dit wil echter niet zeggen dat er geen manieren zijn om ervoor te zorgen dat de bedrijfsopvolging ook effectief financieel haalbaar wordt gemaakt voor het kind-opvolger.  Zo kan er bijvoorbeeld deels gewerkt worden met een uitgestelde betaling van de koopsom, een zogenaamde vendor loan (lening, vaak achtergesteld, vanwege de ouders-overlaters naar de kinderen-opvolgers).  Dit type van lening wordt door de bank ook aanzien als quasi eigen vermogen, wat ervoor zorgt dat de bancaire financiering makkelijker kan bekomen worden en vaak ook aan gustigere tarieven.

Hier gaan we er natuurlijk vanuit dat er nog geld gemaakt moet worden van de zaak om de ouders te voorzien van een mooie aanvulling op het (latere) pensioen.  Indien dit niet van tel is, kan er mogelijks ook via een schenkingspiste gewerkt worden waarbij de aandelen van het familiebedrijf vaak aan gunstige voorwaarden (0%) kunnen geschonken worden en dit gewoon via Belgische notaris.

3. Timing

Cruciaal is ook tijdig werk te maken van een familiale bedrijfsopvolging.  Wanneer het duidelijk wordt dat een bepaald kind de geknipte opvolger is, is het van belang deze effectieve eigendomsoverdracht niet te lang uit te stellen.  De waarde van een onderneming fluctueert door de jaren heen en bijgevolg ook de waarde en prijs die de kandidaat-opvolger zal moeten betalen.  Als de overdracht te lang wordt uitgesteld, delen in principe de kinderen niet-opvolgers mee in de waarde en leidt dit soms tot zeer bizarre discussies inzake waardering want is het fair dat een kind-opvolger moet betalen voor waardecreatie waar hij/zij misschien al diverse jaren zelf mee voor verantwoordelijk is?

Conclusie:

Het moge duidelijk zijn: familiale bedrijfsopvolging is een complex gegeven, dat best door onafhankelijke specialisten mee in goede banen wordt geleid.  Dit alvast om de gesprekken te objectiveren en een neutrale visie te ontwikkelen die op consensus van alle betrokken partijen kan rekenen en die rekening houdt met familiale alsook zakelijke aspecten.

Hebt u al nagedacht over uw familiaal overdrachtsplan?  Wij kunnen u hierbij helpen en de juiste specialisten mee aan tafel schuiven.  Praat er met ons over in vertrouwen.